Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Białymstoku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 marca 2024 roku

Sąd Okręgowy w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Paweł Dzienis

po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2024 roku w Białymstoku

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo P.

przeciwko (...) Spółka z o.o. w K.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrołęce V Wydziału Gospodarczego

z dnia 11 grudnia 2023 roku, sygn. akt V GC 255/23

I.  Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1.  w punkcie 1. oddala powództwo;

2.  w punkcie 2. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

II.  Zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu opłaty sądowej od apelacji oraz kwotę 135 zł (sto trzydzieści pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego procesu za instancję odwoławczą wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Paweł Dzienis

Sygn. akt VII Ga 38/24

UZASADNIENIE

Powód Skarb Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P., w pozwie skierowanym przeciwko (...) Sp. z o.o. z siedzibą w K., wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 1.426,14 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego w wysokości prawem przewidzianej.

W dniu 12.06.2023 r. Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym orzekając zgodnie z żądaniem ww. pozwu.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany zaskarżył ww. nakaz w całości, wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania.

Sąd Rejonowy w Ostrołęce V Wydział Gospodarczy wyrokiem z dnia 11 grudnia 2023 r. wydanym w sprawie sygn. akt V GC 255/23 zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.426,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 04.05.2023 r. do dnia zapłaty (pkt 1.), tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 270,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2.) oraz tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Ostrołęce, od pozwanego kwotę 100,00 zł (pkt 3.).

Z ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 06.06.2022 r., pomiędzy (...) Sp. z o.o. z siedzibą w K. (Kupujący) a Skarbem Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. (Sprzedawca), została zawarta umowa nr (...), na mocy której Sprzedawca zobowiązał się przenieść własność na Kupującego i wydać Kupującemu drewno w grupach handlowo-usługowych, sortymentach, ilościach i po cenach netto, określonych w załączniku nr 1 do umowy o całkowitej ilości 27 m3 oraz o łącznej wartości neto wynoszącej 15.012,00 zł, a Kupujący zobowiązał się wskazane drewno odebrać w terminie zgodnym z harmonogramem, o którym mowa w § 3 oraz zapłacić sprzedawcy cenę za każdą odebraną część sortymentów drewna (§ 2 ust. 1 umowy).

Realizacja sprzedaży drewna, o której mowa w ust. 1 miała nastąpić w okresie od 01.07.2022 r. do dnia 31.12.2022 r. (§ 2 ust. 2 umowy).

Sprzedawca zobowiązał się dokonać zrywki i przygotować drewno do wydania Kupującemu na bazie (...) (E. (...)) I. 2010, przy leśnej drodze wywozowej. Sprzedawca miał poinformować Kupującego o przygotowaniu drewna do wydania środkami komunikacji elektronicznej (§ 2 ust. 3 umowy).

Własność poszczególnych sortymentów drewna miała przejść na Kupującego w momencie ich odbioru stwierdzonego dokumentem wydania drewna (§ 2 ust. 4 umowy).

Umowa miała być wykonywana w częściach, w ilościach i terminach określonych w harmonogramie ustalonym w drodze pisemnego porozumienia Sprzedawcy i Kupującego. Zmiana harmonogramu mogła nastąpić w drodze pisemnego porozumienia Sprzedawcy i Kupującego (§ 3 ust. 1 umowy).

W przypadku braku uzgodnionego harmonogramu umowa miała być realizowana proporcjonalnie do upływu czasu. Strony obowiązane były w takim przypadku do sukcesywnej realizacji sprzedaży, która rozliczana miała być w miesiącach kalendarzowych (§ 3 ust. 2 umowy).

Nieodebranie przygotowanego do wydania drewna przez Kupującego stanowiło niewykonanie zobowiązania wynikającego z umowy (§ 4 ust. 1 umowy).

Kupujący, który odebrał w całym okresie obowiązywania umowy mniej nić 95% umówionej na ten okres ilości drewna, zobowiązany był zapłacić sprzedawcy tytułem kary umownej kwotę stanowiącą 10% wartości netto drewna nieodebranego w tym okresie wyliczonej na podstawie postanowień ust. 7 i 8 § 4 umowy. Odstąpienie przez Sprzedawcę od umowy wyłączało obowiązku zapłaty przez Kupującego kary umownej z tytułu nieodebrania drewna wyliczonej w oparciu o ilość drewna pierwotnie umówioną (§ 4 ust. 2 umowy).

Ilość drewna będąca podstawą do nalecenia kary umownej stanowiła różnicę całkowitej ilości drewna określonej w umowie przemnożonej przez 95% i ilości rzeczywiście odebranej (§ 4 ust. 7 umowy).

Do wyliczenia kary umownej miała zostać przyjęta cena średnia w wysokości 556,00 zł / m3, stanowiąca iloraz łącznej wartości umowy i jej całkowitej ilości drewna w m3 (§ 4 ust. 8 umowy).

Maksymalna wysokość kary umownej wyliczona w przypadku brak realizacji umowy wynosiła 1.426,14 zł i była wyliczona wg wzoru: kara umowna = 0,95 x łączna wartość umowy x 0,1 (§4 ust. 9 umowy).

Płatności miały być realizowane w częściach odpowiadających poszczególnym odbiorom sortymentów drewna. Zapłaty za odbieraną część surowca drzewnego wraz z kwotą podatku VAT Kupujący miał dokonywać w formie przedpłaty przelewem na rachunek bankowy Sprzedawcy (§6 ust. 3 umowy).

Warunkiem odebrania drewna będącego przedmiotem umowy albo części drewna wynikającej z ustalonego harmonogramu przed zapłaceniem całości ceny za odbierane drewno jest zabezpieczenie należności sprzedawcy wynikających z umowy. Zabezpieczenie to następowało poprzez ustanowienie na rzecz Sprzedawcy jednej z następujących form zabezpieczenia podlegających przepisom prawa polskiego, na które Sprzedawca wyrazi! zgodę:

a) gwarancja bankowa,

b) gwarancja ubezpieczeniowa (§ 7 ust. 1 umowy).

W przypadku braku zabezpieczenia albo jego wyczerpania drewno miało być wydawane wyłącznie w ilości odpowiadającej uiszczonej przez Kupującego przedpłacie. Wysokość przedpłaty Kupujący miał kalkulować samodzielnie w oparciu o treść harmonogramu oraz załącznika nr 1 do umowy. Do czasu uiszczenia przedpłaty Sprzedawca był uprawniony do powstrzymania się z wydaniem drewna (§7 ust. 3 umowy).

(...) Sp. z o.o. z siedzibą w K. skierował do Skarbu Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. pismo, opatrzone datą 29.12.2022 r., o następującej treści: „zwracamy się z prośbą o przedłużenie odbioru surowca z umów niezrealizowanych z roku 2022 do dnia 31.01.2023 r. Pragniemy także zapewnić Państwo o tym, że powyższe umowy zrealizujemy. Mamy nadzieję, że nasza prośba zostanie pozytywnie rozpatrzona.

W dniu 29.12.2022 r. do umowy nr (...) został sporządzony aneks nr (...), na mocy którego realizacja sprzedaży drewna została przedłużona do dnia 31.01.2023 r.

(...) Sp. z o.o. z siedzibą w K. skierował do Skarbu Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. pismo, opatrzone datą 29.12.2022 r., o następującej treści: „mimo wszelkich starań podjętych w celu odbioru surowca drzewnego nie byliśmy w stanie zrealizować odbiorów w zaplanowanym przez nas stopniu w związku z tym zwracamy się z prośbą o przedłużenie odbioru surowca z umów z roku 2022 do dnia 28.02.2023. Spowodowane jest to dynamiczną sytuacją na rynku drzewnym i energetycznym, która miała miejsce w roku ubiegłym m.in. wstrzymania odbiorów gotowych elementów przez naszych kontrahentów, warunkami atmosferycznymi i problemem z dojazdem w wielu nadleśnictwach. Mimo posiadania dużego taboru transportowego nie byliśmy w stanie odebrać wszystkiego w zaplanowanym stopniu. Zapewniamy także, że surowiec zostanie przez nas niezwłocznie odebrany, ponieważ jest nam niezbędny do utrzymania produkcji, tym bardziej że po wielu miesiącach zachwiań na rynku sytuacja zaczyna się stabilizować. Wiadomo również, że jako duży odbiorca drewna w Lasach Państwowych nasza firma zachowa ciągłość produkcyjną [...].”

W odpowiedzi na wniosek pozwanego z dnia 30.01.2023 r. Sprzedający nie wyraził zgody na dalsze przedłużenie terminu realizacji umowy nr (...).

W dniu 31.01.2023 r. Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. wystawił na rzecz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w K. notę księgową nr (...), na kwotę 1.426,14 zł, z tytułu kary umownej, którą powód obciążył pozwanego na podstawie § 4 ust. 9 umowy nr (...). Ww. nota księgowa została pozwanemu przekazana wraz z pismem z dnia 06.02.2023 r.

W ocenie Sądu I instancji powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości, ponieważ przyjął, że pozwany nie odebrał drewna w umówionym terminie.

Sąd Rejonowy zauważył, że przesłuchana w charakterze strony pozwanej A. S. podnosiła m.in.: „tego drewna nie odebraliśmy, ponieważ nie dostaliśmy awizacji”. Jednakże, w ocenie tego Sądu, zeznania w powyższym zakresie były niewiarygodne, albowiem stały w sprzeczności z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności zaś korespondencją, którą pozwany kierował do Sprzedającego, a także zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Przede wszystkim korespondencja stron znajdująca się w aktach sprawy wskazywała, że przyczyny nie odebrania drewna leżały po stronie pozwanego, a nie powoda (dynamiczna sytuacja na rynku drzewnym i energetycznym, m.in. wstrzymanie odbiorów gotowych elementów przez kontrahentów, warunki atmosferyczne i problem z dojazdem w wielu nadleśnictwach).

Wprawdzie zgodnie z § 2 ust. 3 przedmiotowej umowy Sprzedawca zobowiązał się poinformować Kupującego o przygotowaniu drewna do wydania środkami komunikacji elektronicznej. Jednakże w umowie nie wskazano rygoru, jakim obwarowane byłoby nie dopełnienie powyższego obowiązku przez Sprzedawcę. Dlatego też przekazanie przez powoda informacji o możliwości odbioru drewna drogą telefoniczną nie mgło zdaniem Sądu I instancji zostać uznane za niezrealizowanie postanowień umownych przez Sprzedającego. Na potwierdzenie, że taki kontakt telefoniczny ze strony powoda był została załączona korespondencja SMS oraz wydruk połączeń telefonicznych (k. 17-22 akt).

W ocenie Sądu Rejonowego zaznaczyć należało, że w sprawie chodziło o sprzedaż drewna w niewielkiej ilości, bo tylko 27 m3, które mogło zostać zabrane jednym transportem. Biorąc zaś pod uwagę, że (jak wskazał R. W.) Nadleśnictwo rocznie pozyskuje ok. 120- 130 tysięcy m3, jest wręcz nieprawdopodobnym, aby miało problem z przygotowaniem dla pozwanego raptem 27 m3.

Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, iż w ramach zawartej umowy obie strony były względem siebie zarówno wierzycielami, jak i dłużnikami. Tymczasem brak było jakichkolwiek dowodów na okoliczność, aby pozwany zwracał się do powoda z pytaniami kiedy i gdzie będzie można odebrać drewno, czy też w jakiej wysokości oraz w jakim terminie należy uiścić przedpłatę.

Sąd Rejonowy wywnioskował, że w okolicznościach niniejszej sprawy wysokość przedpłaty Kupujący miał kalkulować samodzielnie w oparciu o treść harmonogramu oraz załącznika nr 1 do umowy. Do czasu uiszczenia przedpłaty Sprzedawca był uprawniony do powstrzymania się z wydaniem drewna (§ 7 ust. 3 umowy). Zatem pozwany nie musiał czekać na informację o wysokości przedpłaty (przesłanej w wiadomości e-mail, czy w formie papierowej za pośrednictwem operatora pocztowego). W umowie wyraźnie wskazano ilość sprzedanego drewna, jego cenę, a także okres w którym drewno ma zostać wydane, tj. między 01.10.2022 r. a 31.12.2022 r.

Tymczasem strona pozwana zamiast dokonać przedpłaty dwukrotnie zwróciła się do powoda z prośbą o przedłużenie terminu odbioru drewna, wskazując jednocześnie na swoją trudną sytuację.

Wprawdzie w sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany podniósł m.in., że nie doszło do realizacji przedmiotu umowy z uwagi na okoliczność, że to powód nie przygotował drewna do wydania.

Jednakże Sąd Rejonowy podkreślił, iż to właśnie na pozwanym spoczywał ciężar dowodu - zgodnie z art. 6 k.c. - w zakresie wykazania, że przekroczenie terminu realizacji przedmiotowego zamówienia nastąpiło z przyczyn za które nie ponosił on odpowiedzialności.

W ocenie Sądu I instancji powód wykazał w tym postępowaniu, że współpracował z Kupującym. Kontaktował się z nim telefonicznie i na jego prośbę przedłużył obowiązywanie umowy do dnia 31.01.2023 r. Pomimo tego pozwany nie dokonał przedpłaty i nie odebrał surowca. Natomiast pozwany nie wykazał w dostatecznym stopniu, że realizacja przedmiotu umowy była opóźniona z przyczyn niezależnych od pozwanego. związku z tym powód zasadnie obciążył pozwanego karą umowną w kwocie 1.426,14 zł. Pozwany nie przedłożył w niniejszym postępowaniu odpowiednich dowodów, w szczególności zaś nie przedłożył jakiejkolwiek korespondencji, w której dopytywałby o kwotę i termin uiszczenia przedpłaty, czy też termin i miejsce odbioru surowca.

Z uwagi na powyższe, Sąd Rejonowy na podstawie art. 483 § 1 k.c. w zw. z § 4 ust. 2, 8 i 9 umowy nr (...) z dnia 06.06.2022 r. zasądzi! od pozwanego na rzecz powoda żądaną kwotę 1.426,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 04.05.2023 r. do dnia zapłaty. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.

Apelację od rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego wywiódł pozwany. Zaskarżając ww. wyrok w całości, zarzucił:

1)  naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a.  art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodu i poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią dokumentu - wydruku z Listy magazynowej „Zestawienie zapasu drewna" stanów na dzień 31.07.2022 r.-31.01.2023 r., a w konsekwencji tego przyjęcie, iż powód w okresie obowiązywania łączącej strony umowy sprzedaży surowca drzewnego nr (...), posiadał przygotowane drewno dla pozwanego,

b.  art. 228 § 2 k.p.c. poprzez wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem informacji powszechnej znanej z artykułów prasowych co do nadzwyczajnej sytuacji rynkowej w branży drzewnej, a także co do faktu braku posiadania przez powoda wystarczającej ilości drewna do realizacji umów sprzedaży surowca drzewnego, wprowadzania przez Nadleśnictwa limitów jego sprzedaży, co zaś skutkowało błędem w ustaleniach faktycznym i tym samym uznaniem, że powód posiadał w okresie obowiązywania przedmiotowej umowy łączącej strony przygotowane drewno dla pozwanego,

c.  art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodu z przesłuchania strony pozwanej, dowodu z dokumentu tj. umowy sprzedaży surowca drzewnego nr (...), w szczególności § 2 ust. 3, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż pozwany został w sposób prawidłowy poinformowany przez powoda o awizacji surowca drzewnego,

d.  art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodu i poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią umowy sprzedaży surowca drzewnego nr (...) oraz dowodem z przesłuchania stron, a w konsekwencji tego błędne przyjęcie, iż realizacja sprzedaży nie była uzależniona od uprzedniego dokonania przedpłaty, co pozostaje w sprzeczności w szczególności z § 7 ust.3 umowy, bowiem dopiero po spełnieniu tego warunku możliwe było odebranie drewna przez pozwanego,

2)  naruszenie prawa materialnego tj.

a.  art. 484 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie za skuteczne zastrzeżenie umowne o obowiązku zapłaty kary umownej, podczas gdy zastrzeżenie kary umownej na okoliczność braku realizacji sprzedaży, stanowi zastrzeżenie na okoliczność niedokonania przedpłaty, wskutek czego postanowienie zastrzegające karę umowną w związku z niewykonaniem zobowiązania pieniężnego jest nieważne,

b.  naruszenie prawa materialnego tj. art. 385 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji tego pominięcie obowiązującej reguły in dubio contra proferentem nakazującej rozstrzygać wszelkie wątpliwości związane z treścią umowy na niekorzyść strony powodowej, jako strony redagującej przedmiotową umowę sprzedaży surowca drzewnego,

c.  naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy żądanie powoda jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa i zasadami współżycia społecznego, a tym samym nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Mając na uwadze powyższe, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje według norm przepisanych.

Powód w odpowiedzi na apelację domagał się jej oddalenia oraz zasądzenia od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztowa zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy istota sporu sprowadzała się nie tylko do ustalenia zasadności naliczenia przez powoda pozwanemu kary umownej, ale również rozważenia kwestii czy powód był do jej naliczenia uprawniony w kontekście zapisów umowy łączącej strony.

Za Sądem Rejonowym podnieść należy, że bezspornym w sprawie było, iż w dniu 06.06.2022 r., pomiędzy (...) Sp. z o.o. z siedzibą w K. (Kupujący) a Skarbem Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. (Sprzedawca), została zawarta umowa nr (...), na mocy której Sprzedawca zobowiązał się przenieść własność na Kupującego i wydać Kupującemu drewno w grupach handlowo-usługowych, sortymentach, ilościach i po cenach netto, określonych w załączniku nr 1 do umowy o całkowitej ilości 27 m3 oraz o łącznej wartości neto wynoszącej 15.012,00 zł, a Kupujący zobowiązał się wskazane drewno odebrać w terminie zgodnym z harmonogramem, o którym mowa w § 3 oraz zapłacić sprzedawcy cenę za każdą odebraną część sortymentów drewna (§ 2 ust. 1 umowy). Nieodebranie przygotowanego do wydania drewna przez Kupującego stanowiło niewykonanie zobowiązania wynikającego z umowy (§ 4 ust. 1 umowy). Kupujący, który odebrał w całym okresie obowiązywania umowy mniej nić 95% umówionej na ten okres ilości drewna, zobowiązany był zapłacić sprzedawcy tytułem kary umownej kwotę stanowiącą 10% wartości netto drewna nieodebranego w tym okresie wyliczonej na podstawie postanowień ust. 7 i 8 § 4 umowy.

Zgodnie z § 2 ust. 3 przedmiotowej umowy, sprzedawca zobowiązany był do dokonania zrywki i przygotowania drewna do wydania Kupującemu na bazie (...) (E. (...)) I. 2020 przy leśnej drodze wywozowej. Sprzedawca zobowiązał się także w ww. § 2 ust. 3 poinformować kupującego o przygotowaniu drewna do wydania środkami komunikacji elektronicznej. Strony nie wskazały w treści umowy definicji środków komunikacji elektronicznej, dlatego też przyjąć należy definicję powszechnie stosowaną. Środki komunikacji elektronicznej są to rozwiązania techniczne, w tym urządzenia teleinformatyczne i współpracujące z nimi narzędzia programowe, umożliwiające indywidualne porozumiewanie się na odległość przy wykorzystaniu transmisji danych między systemami teleinformatycznymi, a w szczególności pocztę elektroniczną. Mając niniejsze na uwadze, strony umówiły się, że w przypadku przygotowania drewna do wydania, powód winien wskazać dokładne miejsce, w którym pozostawione zostanie drewno do wydania pozwanemu. Z uwagi na fakt, iż postanowienie umowne wskazuje leśną drogę wywozową (jako miejsce odbioru towaru), zgodnie z regułami handlowymi, powód winien był dokładnie określić w jakim miejscu rzekomo drewno było przygotowane dla pozwanego poprzez wskazanie nr leśnej drogi wywozowej. Sąd Okręgowy uznał (inaczej niż Sąd I instancji), że powód nie wykazał, iż wywiązał się wobec pozwanego z swoich zobowiązań. Pozwany na kanwie przedmiotowego postępowania nie wykazał, że przygotował drewno do wydania pozwanemu, jak też, iż je posiadał. Powód nie przedłożył wydruków wiadomości e-mail, w których wzywałby pozwanego do odebrania przygotowanego drewna w ramach przedmiotowej umowy. W świetle umowy łączącej strony sporu „Zestawienie zapasu drewna" stanów na dzień 31.07.2022 r.-31.01.2023 r. złożone przez powoda do akt sprawy (k. 47-53). Zdaniem Sądu Okręgowego nie jest to w żadnej mierze dowód potwierdzający fakt przygotowania drewna do wydania pozwanemu. Ww. zestawienie dotyczy ogólnej masy drewna, przeznaczonej dla wszystkich kontrahentów, jaką powód dysponował w danym czasie. Wynika to bowiem przede wszystkim z tego, iż ogólna masa drewna w poszczególnych miesiącach znacznie przekraczała ilość drewna, jaką strona pozwana zobowiązana była odebrać w przeciągu całego roku. Niniejszy dowód nie daje zatem podstaw do ustalenia jaka część drewna (o ile w ogóle) przypadała pozwanemu. Powód nie sprostał ciężarowi dowodowemu, nie wykazał bowiem, aby w okresie od dnia 01.07.20222 r. do 31.03.2023 r. faktycznie przygotował do wydania (przy leśnej drodze wywozowej) drewno przeznaczone konkretnie dla pozwanego, tym samym powództwo winno uleć oddaleniu.

Przypomnieć należy, że w związku z kontradyktoryjnym charakterem procesu to na stronie, która z danego faktu wywodzi określone korzystne dla siebie skutki prawne spoczywa obowiązek jego wykazania przy pomocy stosownych dowodów (art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c.).

Sąd I instancji jedynie marginalnie odniósł się do ww. okoliczności wskazując, że wprawdzie w sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany podniósł m.in., że nie doszło do realizacji przedmiotu umowy z uwagi na okoliczność, że to powód nie przygotował drewna do wydania.

Niemniej Sąd ten wyjaśnił, iż to właśnie na pozwanym spoczywał ciężar dowodu - zgodnie z art. 6 k.c. - w zakresie wykazania, że przekroczenie terminu realizacji przedmiotowego zamówienia nastąpiło z przyczyn za które nie ponosił on odpowiedzialności. Owszem, takie stanowisko jest trafne, aczkolwiek ma ono charakter następczy. Pierwotnie to powód, jako inicjator postępowania sądowego, winien był uczynić zadość obowiązkowi dowodowemu w zakresie zasadności zgłoszonego roszczenia, a więc w tym konkretnie przypadku aktualizacji uprawnienia do naliczenia kary umownej na mocy umowy łączącej strony sporu. Powód ww. obowiązkowi nie sprostał.

Tymczasem stanowisko pozwanego co do braku realizacji przedmiotu umowy wobec braku przygotowania drewna do wydania potwierdził również dowód z przesłuchania strony pozwanej, któremu Sąd Rejonowy bezpodstawnie odmówił waloru wiarygodności. Jak bowiem wskazał Prezes Zarządu pozwanej spółki - (...) - podczas rozprawy w dniu 4 grudnia 2023 r. (00:24:10, 00:29:56 k. 84): „Tego drewna nie odebraliśmy; ponieważ nie dostaliśmy awizacji. Zgodnie z umową, którą przygotowało nadleśnictwo powinni wskazać dokładny numer drogi wywozowej do odbioru drewna. Ja takiej awizacji nie otrzymałam więc nie mogłam zlecić odbioru drewna (...) Nie otrzymałam żadnej takiej wiadomości, tylko 29 grudnia otrzymałam maila, że umowa się skończyła. Żadnego maila z awizacją nie otrzymałam. Bez przedpłaty drewno nie mogło być wydane."

W tym kontekście braku realizacji przedmiotu umowy wobec braku przygotowania drewna do wydania mógł mieć znaczenie fakt powszechnie znany, a to dotyczący nadzwyczajnej sytuacji rynkowej w branży drzewnej. Spowodowane było to między innymi brakiem opału w postaci węgla, co można było obserwować od lipca 2022 r., co zaś związane było z wojną na Ukrainie oraz embargiem na węgiel sprowadzany z Rosji. Powyższe oraz kryzys surowcowy doprowadził do zwiększenia popytu na drewno bezpośrednio z Lasów Państwowych, co również było publicznie rekomendowane przez władze Państwowe. Z uwagi na ograniczenia w dostępie do surowca w postaci węgla, nastąpił tak znaczny popyt na surowiec drzewny, iż Nadleśnictwa zaczęły wprowadzać limity w jego sprzedaży. Te argumenty posłuży Sądowi I instancji jedynie do ugruntowania w przekonaniu, że pozwany powoływał się na nie tłumacząc z nienależytego wykonania zobowiązania, tj. uzasadniając brak odbioru drewna. W ocenie Sądu Okręgowego natomiast winny być ewentualnym tłem dla wydarzeń, polegających na braku przygotowania drewna do odebrania przez pozwanego.

Dlatego też stwierdzić należy, że istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia jest uznanie, iż powód nie wykazał, że przygotował drewno do wydania pozwanemu. Nie przedłożył on w niniejszym postępowaniu odpowiednich dowodów. W szczególności powód nie wykazał, że aby o przygotowaniu drewna do wydania poinformował pozwanego (kupującego) za pomocą środków komunikacji elektronicznej, do czego był zobowiązany na mocy § 2 ust. 3 umowy łączącej strony sporu. Powód nie przedłożył wydruków wiadomości e-mail, w których wzywałby pozwanego do odebrania przygotowanego drewna w ramach przedmiotowej umowy.

Z tego też względu nie można zdaniem Sądu Okręgowego uznać, że pozwany nie odebrał drewna, a tym samym nie wykonał zobowiązania wynikającego z umowy. Już z tego tylko powodu brak było podstawy do obciążenia pozwanego karą umowną.

Abstrahując od powyższego, choć już to okazało się wystarczające do wzruszenia zaskarżonego orzeczenia, podnieść należy, że postanowienie zastrzegające karę umowną w umowie łączącej strony nie mogło mieć waloru skuteczności. Postanowienie to było de facto zastrzeżeniem na wypadek niewykonania zobowiązania pieniężnego, a tym samym jest ono nieważne - na co słusznie zwrócił uwagę skarżący w apelacji. Pozwany przytoczył na tę okoliczność trafną argumentację, w tym m.in. orzecznictwo i wskazać należy, że Sąd Okręgowy szczególnie za przydatne uznał rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 8 września 2027 r., tj. wyrok w sprawie sygn. akt X Ga 62/17 – tj. rozważania w zakresie instytucji kary umownej.

Zgodnie z brzmieniem art. 483 k.c. kara umowna może być zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania świadczenia niepieniężnego. Zasadniczym zagadnieniem, które powinno było stanowić istotę sporu także w tej sprawie, było ustalenie, czy zastrzeżona przez strony kara umowna dotyczyła rzeczywiście niewykonania lub nienależytego wykonania świadczenia niepieniężnego, gdyż ta wynikająca z powołanego przepisu zasada ta nie może być uchylona wolą stron. Podkreślić należy, że ocena skuteczności zastrzeżenia kary umownej nie może być oderwana od oceny, na czym polegało niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Wypadało poddać rozwadze bowiem taką kwestię, czy w istocie kara umowna zastrzeżona została na wypadek zwłoki czy braku uiszczenia przedpłaty na poczet zakupu drewna, a niedopuszczalne jest zawarcie w umowie postanowienia zobowiązującego do zapłaty kary umownej na wypadek zwłoki w zapłacie świadczenia pieniężnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r., III CSK 288/06). O tym, czy zobowiązanie jest pieniężne, czy niepieniężne w kontekście art. 483 § 1 k.c. decyduje to, wykonanie którego obowiązku zaspokaja podstawowy interes wierzyciela, a w przypadku sprzedaży jest to zawsze zapłata ceny, wszystkie pozostałe obowiązki kupującego mają charakter jedynie poboczny.

Tymczasem podkreślenia wymaga, że przedmiotowa umowa łącząca strony niniejszego postępowania bez zabezpieczenia w formie gwarancji bankowej bądź ubezpieczeniowej lub przedpłaty nie mogła być wykonywana, zaś pozwany nie wnosił zabezpieczenia w formie gwarancji bankowej. Wobec tego, pozwany w celu odbioru drewna był zobowiązany do dokonywania przedpłat, a uiszczenie przedpłaty stanowiło warunek wydania drewna pozwanemu.

Celem wprowadzenia postanowienia umownego było zagwarantowanie wykonania umowy, w co najmniej 95%, zaś celem wprowadzenia obowiązku przedpłaty było zabezpieczenie powoda przed opóźnieniem w zapłacie ceny za drewno albo brakiem zapłaty. Zaakcentować raz jeszcze należy, iż umowa bez zabezpieczenia w formie gwarancji bankowej bądź ubezpieczeniowej lub przedpłaty nie mogła być wykonywana, co wynikało zarówno z jej treści, jak i z przebiegu realizacji umowy.

Mając na uwadze, że pozwany nie wniósł zabezpieczenia w postaci gwarancji bankowej bądź ubezpieczeniowej, zobowiązany był do dokonania przedpłaty przed realizacją sprzedaży (§ 7 ust.3 umowy). Realizacja sprzedaży była zatem uzależniona od dokonania przedpłaty. W pierwszej kolejności powinien bowiem zostać spełniony przez stronę pozwaną obowiązek spełnienia świadczenia pieniężnego, polegającego bądź na ustanowieniu gwarancji bankowej albo ubezpieczeniowej, bądź dokonaniu przedpłaty, a w dalszej kolejności dokonanie odbioru towaru.

Realizacja sprzedaży następowała w chwili dokonania przedpłaty, gdyż dopiero po spełnieniu tego warunku możliwe było odebranie drewna przez pozwanego.

Realizacja sprzedaży była zatem uzależniona od dokonania zapłaty przedpłaty. Zastrzegając karę umowną na okoliczność braku realizacji sprzedaży, zastrzeżono ją w istocie na okoliczność niedokonania przedpłaty, gdyż był to podstawowy warunek realizacji sprzedaży. W konsekwencji powyższego, kara umowna została naliczona za niezapłacenie ceny za zakup określonej w umowie ilości drewna. Skoro zatem zobowiązanie przewidziane w § 4 ust. l umowy stanowi zobowiązanie pieniężne, to naliczenie kary umownej przez powoda było nieskuteczne, bo oparte zostało na nieważnym postanowieniu umowy.

W świetle powyższych ustaleń, skoro za niewykonanie zobowiązania pieniężnego kara umowna nie może być skutecznie zastrzeżona, uznać należy, że takie postanowienie jest nieważne jako sprzeczne z ustawą art. 58 § 1 (k.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c.). Tym samym stwierdzić należy, że także (a może przede wszystkim) z ww. względów powództwo powinno być oddalone.

Doniosłość ww. argumentacji determinuje wystarczająco o konieczności uwzględnienia apelacji i zbędne okazało się analizowanie zarzutów pozwanego dotyczących ewentualnego naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 385 § 2 k.c. oraz art. 5 k.c. Zasadność pierwszego z ww. zarzutów miałaby jedynie charakter subsydiarny, zaś drugi jawi się jako wykreowany nad wyrost.

Powyższe rozważania, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., dały Sądowi Okręgowemu asumpt do uwzględnienia apelacji pozwanego wobec stwierdzenia, że niezbędne okazało się wzruszenie zaskarżonego orzeczenia poprzez dokonanie jego modyfikacji i oddalenie żądania powoda w całości (pkt 1).

Powyższa zmiana skutkować musiała także koniecznością modyfikacji rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego o kosztach procesu za I instancję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. Od powoda na rzecz pozwanego (jako w całości przegrywającego proces) należało zasądzić kwotę 270,00 zł z tytułu zwrotu kosztu zastępstwa prawnego (zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie artykułu 98 § 1 i 3 k.p.c. przyjmując, że powód przegrał sprawę w instancji odwoławczej w całości. W skład tych kosztów weszło wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego działającego w niniejszej sprawie, a koszty te ustalone w oparciu, zostały w oparciu o § 2 punkt 2 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

O odsetkach za opóźnienie w odniesieniu do kosztów orzeczono w oparciu o artykuł 98 § 1 ¹ k.p.c.